Karpal Tünel Sendromu
Karpal tünel sendromu, el bileğinin avuç tarafındaki dar kanalda median sinirin sıkışmasıyla ortaya çıkar. En sık görülen sinir sıkışması tablosudur. Ayırt edici bulgusu, geceleri elleri uyuşturarak uyandırması ve elin silkelenmesiyle rahatlamasıdır.
Karpal Tünel Nedir?
El bileğinde, kemiklerin oluşturduğu yarım halkanın üzerini güçlü bir bağ (transvers karpal ligaman) kapatır. Ortaya çıkan tünelden dokuz parmak tendonu ve median sinir birlikte geçer. Tünelin duvarları esnemez; içerideki hacim arttığında ya da tünel daraldığında basınç yükselir ve en hassas yapı olan sinir etkilenir.
Median sinir başparmak, işaret, orta parmak ve yüzük parmağının yarısının duyusunu taşır. Serçe parmağın etkilenmemesi tipik bir ipucudur; serçe parmakta da uyuşma varsa başka nedenler araştırılır.
Risk Faktörleri
- Tekrarlayan el bileği hareketleri ve titreşimli alet kullanımı
- Gebelik (sıvı tutulumuna bağlı; doğum sonrası sıklıkla geriler)
- Şeker hastalığı, tiroit hastalıkları, romatizmal hastalıklar
- El bileği kırığı ya da kireçlenmesi sonrası tünelin daralması
- Aşırı kilo
Belirtiler
- Gece uyuşması: elin uyuşmasıyla uyanma, silkeleyince rahatlama
- Başparmak, işaret ve orta parmakta uyuşma, karıncalanma, yanma
- Araba kullanırken, telefonla konuşurken, gazete tutarken uyuşma
- İnce işlerde beceri kaybı: iğne iplik geçirme, düğme ilikleme, madeni para tutma
- İlerlemiş durumda başparmak kökündeki kas kütlesinde erime ve kavrama gücünde azalma
Şikâyet başlangıçta gece ile sınırlıyken zamanla gündüze de yayılabilir. Kas erimesi ve sürekli uyuşma, değerlendirmenin geciktirilmemesi gereken bulgulardır.
Tanı
- Öykü: uyuşmanın dağılımı, gece uyanma, mesleki ve gebelik öyküsü, eşlik eden hastalıklar.
- Muayene: duyu muayenesi, başparmak kökü kas gücü, Tinel ve Phalen testleri.
- EMG (sinir iletim çalışması): sıkışmanın varlığını ve derecesini gösterir; cerrahi planlanıyorsa özellikle değerlidir.
- Ultrason: sinir kalınlığını ve tünel içindeki yapıları değerlendirmek için kullanılabilir.
Ayırıcı tanıda boyun fıtığı önemlidir; boyundan kaynaklanan sinir basısı benzer uyuşma yapabilir. Bazı hastalarda her ikisi birlikte bulunur.
Tedavi
Ameliyatsız tedavi
Hafif ve orta şiddetteki tabloda ilk yaklaşım cerrahi değildir.
- Gece ateli: el bileğini nötr konumda tutar; tünel içi basıncı azaltır ve gece uyuşmasını belirgin biçimde azaltabilir
- Tekrarlayan zorlayıcı hareketlerin ve titreşimli alet kullanımının azaltılması, çalışma düzeninin gözden geçirilmesi
- Sinir kaydırma (sinir gliding) egzersizleri
- Eşlik eden hastalıkların (diyabet, tiroit) tedavisinin düzenlenmesi
- Seçilmiş olgularda enjeksiyon tedavisi
Gebelikte gelişen karpal tünelde ameliyatsız yaklaşım öncelikli tercihtir; şikâyetler sıklıkla doğum sonrasında geriler.
Cerrahi tedavi
Cerrahide tünelin üzerini kapatan bağ gevşetilerek sinire yer açılır. Cerrahi; ameliyatsız tedaviye yanıt vermeyen, EMG’de ileri düzeyde sıkışma saptanan, sürekli uyuşma ya da kas erimesi bulunan hastalarda gündeme gelir.
Gece uyuşmasındaki rahatlama genellikle erken dönemde fark edilir; buna karşılık uzun süre baskı altında kalmış sinirlerde duyu ve güç kaybının geri kazanılması daha yavaş olabilir. Sonuçlar kişiden kişiye değişebilir.
Ne Zaman Başvurmalı?
- Geceleri elleriniz uyuşarak uyanıyorsanız
- Uyuşma gündüzleri de sürüyorsa
- İnce işlerde beceriniz azaldıysa, elinizden eşya düşürüyorsanız
- Başparmak kökünde incelme fark ettiyseniz
- Atel ve düzenlemelere rağmen şikâyet artıyorsa
Vakit Kaybetmeden Başvurmanız Gereken Durumlar
- El bileği travması sonrası ani başlayan, hızla artan uyuşma ve şiddetli ağrı
- Elde soğukluk, renk değişikliği veya nabız alınamaması
- Hızla ilerleyen kas erimesi ve belirgin güç kaybı
Bu bulgular acil değerlendirme gerektirir. Mesai dışı ise en yakın acil servise başvurun.
Sık Sorulan Sorular
Karpal tünel ameliyatsız geçer mi?
Hafif ve orta şiddetteki tabloda gece ateli, aktivite düzenlemesi ve egzersizle şikâyetler belirgin şekilde azalabilir. İleri düzeyde sıkışmada, sürekli uyuşmada ve kas erimesinde ameliyatsız tedaviden beklenen fayda azalır.
Neden özellikle geceleri uyuşuyor?
Uykuda el bileği çoğu kişide bükülü konumda kalır ve bu konumda tünel içi basınç artar. Ayrıca gece sıvı dağılımı değişir. Bu nedenle gece ateli tedavinin ilk basamaklarındandır.
Serçe parmağım da uyuşuyor, karpal tünel mi?
Median sinir serçe parmağın duyusunu taşımaz. Serçe parmakta uyuşma varsa dirsekteki ulnar sinir sıkışması ya da boyun kaynaklı bir sorun düşünülür; muayene ve gerekirse EMG ile ayrım yapılır.
Gebelikte oldu, ameliyat gerekir mi?
Gebelikte gelişen karpal tünel sıklıkla sıvı tutulumuyla ilişkilidir ve doğum sonrasında geriler. Bu dönemde öncelik atel ve aktivite düzenlemesidir; cerrahi genellikle gündeme gelmez.
Ameliyattan sonra elimi ne zaman kullanırım?
Günlük hafif kullanıma genellikle erken dönemde geçilir; kavrama gücünün tam oturması ve yara bölgesindeki hassasiyetin azalması zaman alır. Kesin süreyi hekiminiz iyileşme sürecinize göre belirler.
Bilgisayar kullanmak karpal tünele yol açar mı?
Klavye kullanımının tek başına ana neden olduğu yönündeki kanıtlar tartışmalıdır. Titreşimli alet kullanımı ve güç gerektiren tekrarlayan el bileği hareketleri daha güçlü ilişkilidir. Yine de çalışma düzeninin gözden geçirilmesi önerilir.
Akademik Çalışmalar
Doç. Dr. Bertan Cengiz’in el ve el bileği cerrahisi ve ilgili alanlarda ulusal ve uluslararası hakemli dergilerde yayımlanmış bilimsel çalışmaları bulunmaktadır. Yayın listesine ve doğrulanabilir akademik kaynaklara Bilimsel Yayınlar sayfasından ulaşabilirsiniz.
İlgili Sayfalar
- El ve El Bileği Cerrahisi
- Boyun Fıtığı (Servikal Disk Hernisi)
- Tetik Parmak
- El Bileği Artroskopisi
- Tenisçi Dirseği ve Golfçü Dirseği (Epikondilit)
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve yüz yüze muayenenin yerine geçmez. Tanı ve tedavi için hekimin klinik değerlendirmesi gereklidir. Her tedavi ve cerrahi girişimde sonuçlar kişiden kişiye değişebilir; bu sayfada hiçbir tedavi için kesin sonuç veya süre taahhüdü verilmemektedir.