Diz ve Kalça Problemleri
Diz ve kalça, vücut ağırlığını taşıyan iki büyük eklemdir. Bu eklemlerdeki şikâyetler; ani bir yaralanmadan yıllar içinde gelişen yıpranmaya kadar farklı kaynaklardan doğar. Doğru tedavi, önce şikâyetin mekanik mi yoksa yıpranmaya bağlı mı olduğunun ayırt edilmesine dayanır.
Bu Başlık Altında Ele Alınan Durumlar
Diz
- Menisküs yırtığı — takılma, kilitlenme, çömelmede ağrı
- Ön çapraz bağ yaralanması — boşalma hissi, spor yaralanması
- Diz kireçlenmesi (gonartroz) — merdiven zorluğu, sabah tutukluğu
- Eklem kıkırdağı yaralanmaları
Kalça
- Kalça kireçlenmesi (koksartroz) — kasıkta ağrı, çorap giymede zorluk
- Gelişimsel kalça displazisi ve sonuçları
- Kalça sıkışması (femoroasetabular impingement) ve labrum yırtıkları — bkz. Kalça Artroskopisi
Şikâyetin Kaynağını Ayırmak
Diz ve kalça şikâyetlerinde iki nokta sıkça gözden kaçar:
- Kalça kaynaklı ağrı dizde hissedilebilir. Diz muayenesi normal olan ısrarlı diz ağrısında kalça mutlaka değerlendirilir.
- Bel kaynaklı ağrı kalçaya ve bacağa yayılabilir. Kasık ağrısında bel fıtığı, kasık fıtığı ve tendon sorunları ayırıcı tanıda yer alır.
Bu nedenle muayene tek bir eklemle sınırlı kalmaz; bel, kalça ve diz birlikte değerlendirilir.
Değerlendirme
- Öykü: yaralanma mekanizması, kilitlenme-boşalma, yürüme mesafesi, gece ağrısı, şişlik.
- Muayene: hareket açıklığı, eklem sıvısı, bağ stabilitesi, dizilim, kas gücü ve yürüyüş.
- Ayakta çekilen röntgen: eklem aralığını yük altında gösterdiği için yatarak çekilen filme göre daha bilgilendiricidir.
- MR: menisküs, bağ, kıkırdak ve labrum sorunlarında istenir; kireçlenme takibinde rutin değildir.
Tedavi Basamakları
Her iki eklemde de tedavi genellikle basamaklı ilerler ve büyük bölümü ameliyatsızdır.
- Kas gücü: uyluk ön kası ve kalça çevresi kaslarının güçlendirilmesi eklem yükünü doğrudan etkiler
- Kilo kontrolü: ağrı ve işlev üzerinde etkisi en iyi gösterilmiş adımlardandır
- Aktivite düzenlemesi; bisiklet ve havuz gibi darbesiz seçenekler
- Ağrı yönetimi ve gerektiğinde eklem içi enjeksiyon tedavileri
- Gerektiğinde diz ya da kalça artroskopisi
- İleri evrede protez cerrahisi
Önemli bir sınır: artroskopi ileri evre kireçlenmenin tedavisi değildir. Kilitlenme yapan mekanik bir sorun yoksa, yaygın yıpranmada beklenen faydayı sağlamaz.
Ne Zaman Başvurmalı?
- Diziniz kilitleniyor ya da boşalıyorsa
- Kasık ağrınız uzun süredir devam ediyorsa
- Çorap giymek, ayakkabı bağlamak zorlaştıysa
- Yürüme mesafeniz kısaldıysa ya da aksamaya başladıysanız
- Ağrı gece uykunuzu bölüyorsa
Vakit Kaybetmeden Başvurmanız Gereken Durumlar
- Yaralanma sonrası bacağa yük verememe ya da belirgin şekil bozukluğu
- Düşme sonrası bacağın kısa ve dışa dönük görünmesi (kalça kırığı şüphesi)
- Eklemde kızarıklık, ısı artışı ve şiddetli ağrının ateşle birlikte olması
- Baldırda tek taraflı ağrı, şişlik ve hassasiyet
Bu bulgular acil değerlendirme gerektirir. Mesai dışı ise en yakın acil servise başvurun.
Sık Sorulan Sorular
Diz ağrım var ama filmim normal, neden?
Röntgen kemiği gösterir; menisküs, bağ ve kıkırdak gibi yumuşak dokular filmde görünmez. Muayene bulgularına göre MR gerekebilir. Ayrıca kalça kaynaklı ağrı dizde hissedilebildiği için kalça da değerlendirilir.
Yürümek eklemlerimi yıpratır mı?
Hayır; ağrı sınırında düzenli yürüyüş önerilir. Hareketsizlik kas kaybına ve eklem sertliğine yol açarak şikâyeti artırır. Zorlayıcı olan uzun süreli çömelme, diz çökme ve darbeli aktivitelerdir.
Protez için yaşımın ilerlemesini beklemeli miyim?
Karar yaşa değil; ağrının günlük yaşamı ne kadar kısıtladığına, gece ağrısına, yürüme mesafesine ve ameliyatsız tedaviye yanıta dayanır. Çok geç kalmak kas kaybı ve hareket kısıtlılığı nedeniyle iyileşmeyi zorlaştırabilir.
Eklem içi enjeksiyonlar kıkırdağı yeniler mi?
Hayır. Seçilmiş hastalarda şikâyeti azaltabilirler; ancak kıkırdak dokusunu yeniden oluşturmazlar ve etkileri kişiden kişiye değişir.
Artroskopi kireçlenmeyi tedavi eder mi?
Etmez. Artroskopi, kilitlenme yapan mekanik bir sorun varlığında değerlendirilir. İleri evre kireçlenmede beklenen faydayı sağlamaz.
Kasığımda ağrı var, kalça mı bel mi?
Kasık ağrısının ayırıcı tanısı geniştir: kalça kireçlenmesi, kalça sıkışması, bel fıtığı, kasık fıtığı ve tendon sorunları benzer şikâyet verebilir. Ayrım muayene ve uygun görüntülemeyle yapılır.
Akademik Çalışmalar
Doç. Dr. Bertan Cengiz’in diz ve kalça cerrahisi, artroplasti ve ilgili alanlarda ulusal ve uluslararası hakemli dergilerde yayımlanmış bilimsel çalışmaları bulunmaktadır. Yayın listesine ve doğrulanabilir akademik kaynaklara Bilimsel Yayınlar sayfasından ulaşabilirsiniz.
İlgili Sayfalar
- Diz Kireçlenmesi (Gonartroz)
- Kalça Kireçlenmesi (Koksartroz)
- Menisküs Yırtığı
- Diz Artroskopisi
- Protez Cerrahisi (Diz, Kalça ve Omuz Artroplastisi)
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve yüz yüze muayenenin yerine geçmez. Tanı ve tedavi için hekimin klinik değerlendirmesi gereklidir. Her tedavi ve cerrahi girişimde sonuçlar kişiden kişiye değişebilir; bu sayfada hiçbir tedavi için kesin sonuç veya süre taahhüdü verilmemektedir.