Frozen shoulder (adhesieve capsulitis)
Bij een frozen shoulder verdikt en verstrakt het kapsel rond het schoudergewricht, waardoor de beweging steeds verder beperkt raakt. Kenmerkend is dit: niet alleen de eigen beweging, maar ook de beweging die de arts uitvoert is beperkt. Dat onderscheidt het van een rotatorcuffscheur en van impingement.
Wat gebeurt er in de schouder?
Het kapsel rond het schoudergewricht is normaal los en rekbaar om de grote bewegingsomvang mogelijk te maken. Bij een frozen shoulder begint in dit kapsel een ontstekingsproces; het verdikt en trekt samen. Het volume in het gewricht neemt af en de arm kan niet worden geheven en vooral niet naar buiten gedraaid.
De beperking van de buitenwaartse draaiing is typisch: men kan niet naar achteren reiken, het haar niet kammen, niet in de achterzak grijpen. Deze beperking ontstaat niet door pijn maar mechanisch, doordat het kapsel de beweging niet toelaat.
Wie krijgt het vaker?
- Diabetes — de sterkst samenhangende aandoening; het beloop kan langer zijn
- Schildklieraandoeningen
- Een periode waarin de schouder stilgelegen heeft (breuk, operatie, langdurig een mitella)
- De leeftijdsgroep 40–60 jaar
- Een eerder doorgemaakte frozen shoulder aan de andere schouder
Bij een groep mensen wordt geen duidelijke oorzaak gevonden; dat heet een primaire (idiopathische) frozen shoulder.
Drie fasen
Een frozen shoulder verloopt doorgaans in drie opeenvolgende fasen. De duur ervan verschilt sterk per persoon; daarom wordt op deze pagina geen tijdsbestek toegezegd.
- Pijnlijke fase (bevriezen): de pijn staat voorop en is vooral ’s nachts uitgesproken. De beweging neemt geleidelijk af.
- Stijve fase: de pijn neemt wat af, maar de bewegingsbeperking is het sterkst. Dagelijkse taken gaan in deze fase het moeilijkst.
- Ontdooifase: de bewegingsomvang wordt geleidelijk teruggewonnen.
Klachten
- Toenemende pijn en stijfheid in de schouder
- Nachtelijke pijn en niet op de aangedane zijde kunnen liggen
- Beperking bij het zijwaarts en omhoog heffen van de arm
- Moeite met naar achteren reiken, haar kammen en in de achterzak grijpen
- Scherpe, plotselinge pijn wanneer de beweging wordt geforceerd
Diagnostiek
- Anamnese: begin van de klachten, diabetes en schildklieraandoening in de voorgeschiedenis, een mogelijke periode van stilliggen.
- Onderzoek: de gelijktijdige beperking van de actieve en passieve beweeglijkheid is de kernbevinding; vooral het verlies van de buitenwaartse draaiing wordt gezocht.
- Röntgenfoto: meestal normaal; wordt gemaakt om andere oorzaken zoals artrose en kalkafzetting uit te sluiten.
- MRI: niet noodzakelijk voor de diagnose; wordt aangevraagd bij verdenking op een bijkomend rotatorcuffprobleem.
De differentiaaldiagnose is belangrijk: bij een rotatorcuffscheur en bij impingement blijft de passieve beweeglijkheid doorgaans behouden. Bijbehorend artikel: Schouderpijn: rotatorcuffscheur, impingement of frozen shoulder?
Behandeling
Niet-operatieve behandeling
De behandeling van een frozen shoulder is in de kern niet-operatief en vraagt geduld. Het doel is de pijn te beheersen en de beweeglijkheid geleidelijk terug te winnen.
- Pijnbehandeling — keuze en duur van de medicatie bepaalt uw arts
- Een regelmatig rekprogramma — vooral voor buitenwaartse draaiing en heffen naar voren
- Fysiotherapie; warmte vóór het rekken kan het gemakkelijker maken
- In geselecteerde gevallen een injectie in het gewricht — vooral in de pijnlijke fase, om het starten van oefeningen te vergemakkelijken
- Bij diabetes: aandacht voor de bloedsuikerregeling
Zeer krachtig rekken ver voorbij de pijngrens wordt niet aanbevolen; het kan het ontstekingsproces aanwakkeren en de stijfheid vergroten. Het programma moet regelmatig zijn en binnen de pijngrens blijven.
Ingrijpende mogelijkheden
Blijft de bewegingsbeperking het dagelijks leven ondanks een lang volgehouden programma ernstig beïnvloeden, dan kunnen bij geselecteerde mensen mobilisatie onder narcose of een arthroscopische kapselklieving in aanmerking komen. In de beslissing wegen diabetes, fase en functionele eisen mee; het voortzetten van het rekprogramma daarna beïnvloedt het resultaat rechtstreeks.
Tips voor het dagelijks leven
- Rek meerdere keren per dag kort en regelmatig — in plaats van eenmaal per week lang
- Na een warme douche wordt rekken meestal beter verdragen
- Ga niet op de aangedane zijde liggen; ondersteun de arm met een kussen
- De arm helemaal niet gebruiken vergroot de stijfheid; blijf hem in het dagelijks leven binnen de pijngrens gebruiken
- Let bij diabetes extra op uw bloedsuikerregeling
Wanneer moet u zich laten beoordelen?
- Als uw schouderbeweeglijkheid in de loop van weken steeds beperkter wordt
- Als u de arm niet naar buiten kunt draaien of niet naar achteren kunt reiken
- Als nachtelijke pijn uw slaap onderbreekt
- Als u diabetes heeft en er schouderstijfheid is begonnen
- Als er ondanks fysiotherapie maanden geen verbetering is
Wanneer u zonder uitstel medische hulp moet zoeken
- Na een val of klap is de arm in het geheel niet te heffen, of de schouder is zichtbaar vervormd
- Roodheid, warmte en hevige pijn in de schouder samen met koorts
- Krachtverlies in de arm samen met doofheid, tintelingen en een koud gevoel
Deze verschijnselen vereisen een spoedbeoordeling. Buiten kantooruren gaat u naar de dichtstbijzijnde spoedeisende hulp.
Veelgestelde vragen
Gaat een frozen shoulder vanzelf over?
Bij de meesten verbetert zij in de loop van de tijd duidelijk; dit beloop verschilt echter aanzienlijk per persoon en bij sommigen blijft enige bewegingsbeperking bestaan. Een regelmatig rekprogramma maakt het beloop beter hanteerbaar.
Waarom kan ik vooral mijn arm niet naar buiten draaien?
Het deel van het kapsel dat het sterkst samentrekt, beperkt de buitenwaartse draaiing. Daarom is het verlies daarvan de meest typische bevinding en wordt er bij het onderzoek gericht naar gezocht.
Ik heb diabetes — verloopt het anders?
Bij diabetes komt een frozen shoulder vaker voor, kan het beloop langer zijn en de reactie op behandeling trager. De bloedsuikerregeling wordt als onderdeel van het behandelprogramma beschouwd.
De oefeningen doen pijn — moet ik doorgaan?
Een licht, voorbijgaand trekkend gevoel is bij rekken te verwachten; pijn die toeneemt en tot de volgende dag aanhoudt betekent echter dat de belasting te hoog is. De intensiteit moet worden verlaagd en het programma met uw arts of fysiotherapeut worden herzien.
Moet ik een injectie krijgen?
Een injectie kan vooral in de pijnlijke fase de klachten verminderen en het starten van het rekprogramma vergemakkelijken. Zij is geen behandeling op zichzelf en niet voor iedereen geschikt; de beslissing neemt uw arts op grond van het klinische beeld.
Kan hetzelfde in mijn andere schouder gebeuren?
Bij mensen die aan één schouder een frozen shoulder hebben gehad, is het optreden aan de andere schouder waarschijnlijker dan in de algemene bevolking. Opnieuw vastlopen van dezelfde schouder is minder te verwachten. Het vroeg behouden van de beweeglijkheid is belangrijk.
Wetenschappelijk werk
Assoc. Prof. Dr. Bertan Cengiz heeft wetenschappelijk werk gepubliceerd in nationale en internationale peer-reviewed tijdschriften op het gebied van schouderarthroscopie en chirurgie van de bovenste extremiteit en aanverwante gebieden. De publicatielijst en verifieerbare bronnen vindt u op de pagina Publicaties.
Gerelateerde pagina’s
- Schouder en bovenste extremiteit
- Rotatorcuffscheur
- Schouderimpingement (inklemmingssyndroom)
- Schouderartroscopie
- Schouderpijn: rotatorcuffscheur, impingement of frozen shoulder?
De informatie op deze pagina is bedoeld als algemene voorlichting en vervangt geen persoonlijk medisch onderzoek. Voor diagnose en behandeling is de klinische beoordeling van de arts noodzakelijk. Resultaten van behandelingen en ingrepen kunnen per persoon verschillen; op deze pagina wordt geen toezegging gedaan over een bepaald resultaat of tijdsbestek.