Hielspoor en fasciitis plantaris
De meest voorkomende oorzaak van hielpijn is fasciitis plantaris: slijtage en pijn op de aanhechting van de stevige peesplaat van de voetzool (plantaire fascie) aan het hielbeen. Het in de volksmond „hielspoor“ genoemde benige uitsteeksel is meestal niet de oorzaak maar het gevolg.
Spoor of fascie?
Het op de röntgenfoto zichtbare hielspoor ontstaat na verloop van tijd als antwoord van het bot op de trek van de peesplaat. Belangrijk is dit: een hielspoor wordt gevonden bij een aanzienlijk deel van de mensen zonder pijn; omgekeerd hebben velen met hevige hielpijn geen spoor.
De behandeling richt zich daarom niet op het verwijderen van het spoor, maar op het verminderen van de belasting van de plantaire fascie en het vergroten van de belastbaarheid van het weefsel.
De typische klacht: de eerste stap
Het bekendste kenmerk van fasciitis plantaris is de stekende hielpijn bij de eerste stappen na het opstaan ’s ochtends. Na enkele minuten lopen neemt de pijn af en in de loop van de dag neemt zij bij lang staan weer toe.
- Puntdrukpijn op de voetzool van de hiel, naar de binnenzijde toe
- Toename bij de eerste stappen ’s ochtends en bij opstaan na lang zitten
- Verergering aan het eind van de dag na lang staan en lopen
- Duidelijke pijn bij blootsvoets lopen op een harde vloer
- Spanning in kuit en achillespeesgebied
Risicofactoren
- Verkorting van kuit en achillespees — de meest voorkomende corrigeerbare factor
- Gewichtstoename
- Lang staan op het werk, staan op een harde vloer
- Plotselinge toename van de trainingsbelasting (snel verhoogde loopafstand of snelheid)
- Schoenen zonder steun, versleten zolen
- Voetvorm: een zeer platte of zeer hoge voetboog
Diagnostiek
De diagnose wordt grotendeels gesteld op anamnese en onderzoek: puntdrukpijn aan de binnenzijde van de voetzool van de hiel samen met de ochtendlijke startpijn is typisch. Bij het onderzoek worden ook de kuitspanning en de voetstand beoordeeld.
Een röntgenfoto is niet noodzakelijk; die wordt gemaakt bij een letsel in de voorgeschiedenis, atypische bevindingen of langdurige hardnekkige klachten. Echografie kan de dikte van de fascie tonen. Is het beeld atypisch, dan worden een stressfractuur van het hielbeen, een zenuwbeknelling, achillespeesproblemen en reumatische aandoeningen in de differentiaaldiagnose meegewogen.
Behandeling
Fasciitis plantaris wordt bij de grote meerderheid zonder operatie beheerst. Het programma vraagt geduld; resultaten komen over weken, niet dagen.
De kernstappen
- Rekken: kuit- en plantaire fascierekking — vooral rekken in bed vóór de eerste stap ’s ochtends kan duidelijk helpen
- Schoeisel: schoenen met hielsteun en voldoende demping; niet blootsvoets op een harde vloer lopen
- Inlegzolen: een hielkussen of een zool die de voetboog ondersteunt
- Belastingsturing: tijdelijke vermindering van hardlopen en lange wandelingen, behoud van conditie met fietsen en zwemmen
- Gewichtsbeheersing
- Pijnbehandeling; een nachtspalk kan bij geselecteerde mensen de ochtendpijn verminderen
Hardnekkige gevallen
Blijven de klachten ondanks een regelmatig gevolgd programma bestaan, dan worden aanvullende mogelijkheden bekeken. Bij een corticosteroïdinjectie in de fascie is voorzichtigheid geboden: zij kan op korte termijn de pijn verminderen, maar herhaalde toepassingen zijn in verband gebracht met het risico op een fascieruptuur en met dunner worden van het hielvetkussen.
Een operatie komt als laatste mogelijkheid in aanmerking bij hardnekkige gevallen die aanhouden en het dagelijks leven beperken. De grote meerderheid bereikt met het niet-operatieve programma een voldoende niveau zonder dat punt te bereiken.
Tips voor het dagelijks leven
- Rek ’s ochtends vóór het opstaan enkele keren enkel en tenen
- Draag thuis schoenen met steun in plaats van pantoffels
- Verhoog de trainingsbelasting in kleine wekelijkse stappen
- Vervang schoenen met een versleten zool
- Zet het rekprogramma nog een tijd voort nadat de pijn is afgenomen
Wanneer moet u zich laten beoordelen?
- Als uw ochtendlijke startpijn al weken bestaat
- Als hielpijn uw loopafstand verkort
- Als de pijn ook in rust en ’s nachts aanhoudt
- Als er doofheid of tintelingen bijkomen
- Als de klachten ondanks rekken en ander schoeisel toenemen
Wanneer u zonder uitstel medische hulp moet zoeken
- Roodheid, warmte, zwelling en koorts aan de hiel
- Hielpijn na een val of sprong van hoogte met niet kunnen belasten (verdenking op een breuk)
- Plotselinge voetzoolpijn met een „knappend“ gevoel en niet kunnen belasten
- Bij diabetes een open wond of kleurverandering op de hiel
Deze verschijnselen vereisen een spoedbeoordeling. Buiten kantooruren gaat u naar de dichtstbijzijnde spoedeisende hulp.
Veelgestelde vragen
Moet het hielspoor worden verwijderd?
Meestal niet. Het spoor is doorgaans niet de oorzaak van de pijn en wordt ook bij klachtenvrije mensen gevonden. De behandeling richt zich op het ontlasten van de plantaire fascie, niet op het verwijderen van het spoor.
Waarom is het ’s ochtends erger?
In de slaap staat de voet in spitsstand en geneest de fascie in verkorte positie. De plotselinge rek bij de eerste stap veroorzaakt de stekende pijn. Daarom wordt rekken vóór het opstaan aanbevolen.
Moet ik lopen of rust nemen?
Volledige rust wordt niet aanbevolen. Lange wandelingen op harde ondergrond die de pijn duidelijk versterken worden tijdelijk verminderd; de beweging wordt met fietsen en zwemmen op peil gehouden. De belasting wordt daarna geleidelijk opgebouwd.
Moet ik een corticosteroïdinjectie krijgen?
Op korte termijn kan zij de pijn verminderen; herhaalde toepassingen zijn echter in verband gebracht met het risico op een fascieruptuur en dunner worden van het hielvetkussen. De beslissing wordt daarom zorgvuldig en op grond van het klinische beeld genomen.
Heb ik inlegzolen nodig?
Zij zijn niet noodzakelijk; een hielkussen of een zool die de voetboog ondersteunt vermindert bij velen de klachten. De behoefte aan een zool op maat wordt beoordeeld naar voetvorm en onderzoeksbevindingen.
Hoe lang duurt het voor het over is?
Het tijdsbestek verschilt per persoon en hangt samen met hoe lang de klachten al bestaan. Daarom wordt geen vaste duur genoemd; het regelmatig volhouden van rekken en belastingsturing is de belangrijkste factor voor het resultaat.
Wetenschappelijk werk
Assoc. Prof. Dr. Bertan Cengiz heeft wetenschappelijk werk gepubliceerd in nationale en internationale peer-reviewed tijdschriften op het gebied van voet- en enkelchirurgie en aanverwante gebieden. De publicatielijst en verifieerbare bronnen vindt u op de pagina Publicaties.
Gerelateerde pagina’s
- Voet en enkel
- Achillespeesletsel
- Hallux valgus (knobbel aan de grote teen)
- Enkelverstuiking
- Enkelartroscopie
De informatie op deze pagina is bedoeld als algemene voorlichting en vervangt geen persoonlijk medisch onderzoek. Voor diagnose en behandeling is de klinische beoordeling van de arts noodzakelijk. Resultaten van behandelingen en ingrepen kunnen per persoon verschillen; op deze pagina wordt geen toezegging gedaan over een bepaald resultaat of tijdsbestek.