Overbelastingsletsels en tendinopathieën
Overbelastingsletsels ontstaan zonder één trauma, wanneer herhaalde belasting het herstelvermogen van het weefsel overschrijdt. Tendinopathieën, stressfracturen en impingementsyndromen horen hierbij. Sporters beschrijven het vaak als “er is niets gebeurd, maar de pijn gaat niet weg” — en juist die beschrijving is een belangrijke aanwijzing.
Waarom ontstaan ze?
Weefsel wordt sterker naarmate het wordt belast; daarvoor is echter voldoende hersteltijd nodig. Raakt de balans tussen belasting en herstel verstoord, dan wordt het weefsel opnieuw belast voordat het is hersteld, en ontstaat na verloop van tijd structurele achteruitgang. De meest voorkomende trigger is het in korte tijd verhogen van trainingsomvang of -intensiteit.
Andere factoren: onvoldoende slaap en voeding, verandering van ondergrond of materiaal, onbalans in kracht en soepelheid, standsafwijkingen en eerdere blessures.
Wat is tendinopathie?
Bij wat vroeger “tendinitis” heette, is gebleken dat er minder ontsteking in het weefsel is dan verwacht; het werkelijke probleem is achteruitgang van de collageenstructuur en een verminderde belastbaarheid. Daarom wordt tegenwoordig de term tendinopathie gebruikt.
Dit onderscheid verandert de behandeling: omdat het probleem geen ontsteking is, zijn volledige rust en pijnstillers alleen geen oplossing. Centraal staat geleidelijke, gecontroleerde belasting.
Veelvoorkomende beelden
- Achillestendinopathie — veel bij hardlopers; ochtendstijfheid is typisch
- Patellapeestendinopathie (jumper’s knee) — bij springsporten zoals basketbal en volleybal
- Tenniselleboog — bij racketsporten en grijpintensieve beroepen
- Rotatorcufftendinopathie en impingement — bij bovenhandse sporten
- Fasciitis plantaris — hielpijn bij de eerste stappen in de ochtend
- Stressfracturen — in scheenbeen en voetbotten; bij plotselinge toename van loopafstanden
- Shin splints — veel bij beginnende hardlopers
- Tendinopathieën rond de heup — beschreven als pijn aan de buitenzijde van de heup
Klachten en onderscheidende kenmerken
- Sluipend begin; er is geen duidelijk moment van letsel
- Pijn aan het begin van de activiteit, afnemend bij het warm worden, daarna weer toenemend
- Ochtendstijfheid (vooral bij tendinopathieën)
- Drukpijn geconcentreerd op één bepaald punt
- Na verloop van tijd eerder optreden en aanhouden in rust
Let op: bij stressfracturen is de pijn meestal puntvormig en scherper bij belasting; nachtelijke pijn en pijn die in rust niet verdwijnt mogen niet worden genegeerd. De röntgenfoto kan in de vroege fase normaal zijn.
Diagnostiek
- Trainingsanamnese: omvang, intensiteit, ondergrond, schoeisel en programmawijzigingen van de afgelopen weken.
- Lichamelijk onderzoek: de exacte plaats van drukpijn, belastingstests, kracht- en soepelheidsbeoordeling.
- Beeldvorming: echografie en MRI voor peesweefsel; MRI en zo nodig botscan/CT voor stressfracturen.
Niet elke structurele verandering op beeldvorming is de oorzaak van de pijn; ook bij klachtenvrije sporters worden peesveranderingen gezien. Bevindingen worden daarom samen met het klinische beeld beoordeeld.
Behandeling
De basis is belastingsturing en geleidelijke versterking. Het doel is niet de pijn te onderdrukken, maar de belastbaarheid van het weefsel te herstellen.
- Belasting aanpassen: tijdelijk verminderen van de activiteit die de pijn duidelijk verergert — niet volledig stoppen.
- Isometrisch werk: behoud van spieractivatie in de pijnlijke periode.
- Excentrisch en zwaar-langzaam weerstandswerk: de methode met de best bekende effectiviteit bij tendinopathieën.
- Werk aan omliggende spierketen: heup- en rompcontrole is bepalend bij tendinopathieën van de onderste extremiteit.
- Geleidelijk herbelasten: geplande opbouw van loop-, sprong- en sportspecifieke bewegingen.
Deze programma’s hebben weken tot maanden nodig; verbetering binnen enkele dagen is niet te verwachten. Continuïteit is het meest bepalende onderdeel van de behandeling.
Bij hardnekkige klachten kunnen aanvullende opties en in geselecteerde situaties een operatie in beeld komen. Een corticosteroïdinjectie in de pees wordt zorgvuldig afgewogen, omdat die bij sommige pezen het risico op een ruptuur kan vergroten.
Hoe moet de belasting worden opgebouwd?
De meest praktische manier om overbelastingsletsel te voorkomen is geleidelijke opbouw. De wekelijkse trainingsomvang in kleine, regelmatige stappen verhogen in plaats van in grote sprongen, en elke drie tot vier weken een herstelweek inplannen, is een breed geaccepteerde aanpak. Pijn is het vroegste teken dat de belasting te hoog is; “doorgaan ondanks pijn” verlengt het beloop.
Terugkeer naar sport
De beslissing om te hervatten wordt genomen op basis van meetbare doelen, niet op basis van de kalender. Verstreken tijd alleen is geen voldoende criterium; te vroeg hervatten verhoogt het risico op opnieuw letsel.
- Pijnvrije en volledige bewegingsomvang
- Spierkracht en uithoudingsvermogen dicht bij de gezonde zijde
- Herwonnen balans en positiegevoel (propriocepsie)
- Sportspecifieke bewegingen gecontroleerd en pijnvrij kunnen uitvoeren
- Dat de sporter zich klaar voelt — ook psychologische gereedheid is een criterium
Deze criteria worden beoordeeld door uw arts en fysiotherapeut. De resultaten verschillen per persoon; op deze pagina wordt geen toezegging gedaan over een bepaald tijdsbestek of resultaat.
Wanneer u zonder uitstel medische hulp moet zoeken
- Het aangedane gebied helemaal niet kunnen belasten of geen paar stappen kunnen zetten
- Duidelijke standsafwijking (bot of gewricht lijkt niet op zijn plaats)
- Snel toenemende, gespannen en pijnlijke zwelling
- Blauwe verkleuring, bleekheid, koude of toenemende gevoelloosheid in vingers of tenen
- Een hoorbare “knap” gevolgd door krachtverlies
- Roodheid en warmte van het gewricht samen met koorts
- Toenemende puntvormige botpijn die in rust en ’s nachts aanhoudt
- Gewrichtspijn samen met koorts, roodheid en zwelling
Deze verschijnselen vereisen een spoedbeoordeling. Buiten kantooruren gaat u naar de dichtstbijzijnde spoedeisende hulp.
Veelgestelde vragen
Ik heb pijn — mag ik doortrainen?
Bij overbelastingsletsel is volledig stoppen meestal niet nodig; de belasting moet wel worden aangepast. Activiteiten die de pijn duidelijk verergeren en de volgende dag laten aanhouden worden verminderd, pijnvrije alternatieven blijven behouden. Deze aanpassing wordt na onderzoek persoonlijk gepland.
Tendinitis of tendinopathie — maakt dat uit?
Ja, want het verandert de behandeling. Omdat het probleem overwegend geen ontsteking is maar achteruitgang van de weefselstructuur en verminderde belastbaarheid, volstaan rust en pijnstillers niet. Geleidelijke belasting en versterking staan centraal.
Hoelang duurt het herstel?
Bij tendinopathieën kan het herstel weken tot maanden duren en het verschilt per persoon. Het programma regelmatig volhouden is de meest bepalende factor. Een vaste termijn noemen zou hier niet juist zijn.
Moet ik een corticosteroïdinjectie nemen?
Corticosteroïd kan de pijn op korte termijn verminderen; het wordt echter zorgvuldig afgewogen, omdat het bij sommige pezen het risico op een ruptuur kan vergroten en het langetermijnresultaat volgens rapportages niet verbetert. De beslissing neemt uw arts op grond van de plaats van toediening en de klinische situatie.
Hoe herken ik een stressfractuur?
Botpijn die bij belasting scherper wordt, op één punt is geconcentreerd en ook in rust en ’s nachts kan aanhouden, doet denken aan een stressfractuur. De röntgenfoto kan in de vroege fase normaal zijn; bij verdenking kan aanvullende beeldvorming zoals MRI nodig zijn.
Hoeveel mag ik mijn trainingsbelasting verhogen?
Geadviseerd wordt de belasting in kleine, regelmatige stappen te verhogen in plaats van in grote sprongen, en met tussenpozen herstelweken in te plannen. Bedenk dat pijn een vroege waarschuwing is. Uw persoonlijke programma moet worden afgestemd op uw sport en voorgeschiedenis.
Wetenschappelijk werk
Assoc. Prof. Dr. Bertan Cengiz heeft wetenschappelijk werk gepubliceerd in nationale en internationale peer-reviewed tijdschriften op het gebied van tendinopathieën en sportletsels en aanverwante gebieden. De publicatielijst en verifieerbare wetenschappelijke bronnen vindt u op de pagina Publicaties.
Gerelateerde pagina’s
- Sportletsels
- Spierletsels en verrekkingen
- Achillespeesletsel
- Tenniselleboog en golferselleboog (epicondylitis)
- Hielspoor en fasciitis plantaris
De informatie op deze pagina is bedoeld als algemene voorlichting en vervangt geen persoonlijk medisch onderzoek. Voor diagnose en behandeling is de klinische beoordeling van de arts noodzakelijk. Resultaten van behandelingen en chirurgische ingrepen kunnen per persoon verschillen; op deze pagina wordt geen toezegging gedaan over een bepaald resultaat of tijdsbestek.