Fracturen door osteoporose
Osteoporose is een afname van botdichtheid en structuurkwaliteit waardoor bot breekbaar wordt. Het verloopt stil; vaak is het eerste teken een breuk. Een breuk na een letsel met geringe kracht — bijvoorbeeld een val uit stand — is een belangrijke waarschuwing en reden voor beoordeling.
De meest voorkomende breuken
- Inzakkingsbreuken van wervels: ontstaan soms zonder duidelijke val, bij vooroverbuigen of tillen
- Heupbreuken: de groep die de zelfstandigheid van ouderen het meest beïnvloedt
- Polsbreuken: door een val op de uitgestrekte hand; vaak de eerste breuk
- Breuken van bovenarm en ribben
Tussen deze breuken bestaat een keten: wie een breuk heeft doorgemaakt, heeft een duidelijk hoger risico op een tweede. Daarom is het beoordelen van de botgezondheid na de eerste breuk even belangrijk als de behandeling van de breuk zelf.
Risicofactoren
- Hogere leeftijd en de periode na de overgang
- Heupbreuken in de familie
- Laag lichaamsgewicht, onvoldoende voeding, vitamine D-tekort
- Roken en overmatig alcoholgebruik
- Bewegingsarmoede
- Langdurig gebruik van corticosteroïden en bepaalde aandoeningen (reumatisch, endocrien, opnamestoornissen)
- Omstandigheden die het valrisico verhogen: evenwichtsproblemen, slecht zien, meerdere medicijnen, obstakels in huis
Klachten
Osteoporose zelf veroorzaakt geen pijn. Klachten treden meestal pas op bij een breuk. Bij inzakkingsbreuken van wervels kan het beeld sluipend zijn:
- Lengteverlies (over jaren enkele centimeters)
- Toenemende ronding van de bovenrug
- Rugpijn die zonder duidelijk letsel begint en toeneemt bij bewegen
- Niet lang kunnen staan
Diagnostiek
- Anamnese en onderzoek: breuken na geringe krachtinwerking, lengteverlies, medicijngebruik, beoordeling van het valrisico.
- Botdichtheidsmeting (DXA): de basis voor diagnose en controle.
- Röntgenfoto: om de breuk te tonen en wervelinzakkingen te beoordelen.
- MRI / CT: wanneer de ouderdom van een breuk moet worden bepaald of onduidelijke bevindingen moeten worden opgehelderd.
- Laboratoriumonderzoek: vitamine D, calcium en onderzoek naar andere oorzaken van botverlies.
De behandeling van osteoporose verloopt vaak multidisciplinair; gezamenlijke beoordeling met endocrinologie, revalidatiegeneeskunde en interne geneeskunde kan nodig zijn.
Behandeling
Behandeling van de breuk
Afhankelijk van plaats en type van de breuk, de botkwaliteit en de algemene toestand komen gips- of spalkbehandeling met controle of operatieve fixatie in aanmerking. Bij heupbreuken is de algemene lijn een behandelplan dat vroeg opstaan mogelijk maakt; langdurige bedrust brengt andere problemen met zich mee.
Een aanzienlijk deel van de wervelinzakkingsbreuken wordt zonder operatie behandeld: pijncontrole, geleidelijke mobilisatie en zo nodig een korset. In geselecteerde hardnekkige gevallen kunnen ingrijpende technieken worden overwogen.
Behandeling van het bot — waar het echt om gaat
Het fixeren van de breuk is op zichzelf niet genoeg; om een tweede breuk te voorkomen moet de botgezondheid worden aangepakt.
- Beoordeling en aanvulling van calcium- en vitamine D-status
- Bij geschikte personen een botbeschermende medicamenteuze behandeling — keuze en duur bepaalt de betrokken arts
- Belaste beweging en evenwichtstraining — werken zowel op het bot als op het valrisico
- Stoppen met roken en met overmatig alcoholgebruik
- Verlaging van het valrisico: aanpassingen in huis, oogcontrole, herziening van de medicatie
Vallen voorkomen: wat u thuis kunt doen
- Verwijder losse kleden of zet ze vast; laat geen snoeren op de vloer liggen
- Plaats beugels in bad en toilet en gebruik een antislipmat
- Houd een lampje bij de hand dat ’s nachts de weg verlicht
- Geef de voorkeur aan dichte schoenen met antislipzool boven pantoffels
- Laat uw brilsterkte en medicijnen die duizeligheid kunnen geven regelmatig controleren
- Neem evenwichts- en krachtoefeningen op in uw weekprogramma
Wanneer moet u zich laten beoordelen?
- Als u door een geringe krachtinwerking (zoals een val uit stand) een breuk heeft opgelopen
- Als u duidelijk lengteverlies of een ronde bovenrug opmerkt
- Als u rugpijn heeft die zonder letsel begint en toeneemt bij bewegen
- Als u na de overgang nooit een botdichtheidsmeting heeft gehad
- Als u langdurig corticosteroïden gebruikt
Wanneer u zonder uitstel medische hulp moet zoeken
- Na een val is de heup niet te belasten en lijkt het been verkort en naar buiten gedraaid (verdenking op heupbreuk)
- Krachtverlies in de benen, doofheid of verandering van de blaas- en darmcontrole (mogelijke druk op het ruggenmerg)
- Hevige rugpijn samen met koorts, gewichtsverlies of kanker in de voorgeschiedenis
- Een koud gevoel, kleurverandering of geen voelbare pols bij de breuk
Deze verschijnselen vereisen een spoedbeoordeling. Buiten kantooruren gaat u naar de dichtstbijzijnde spoedeisende hulp.
Veelgestelde vragen
Veroorzaakt osteoporose pijn?
Osteoporose zelf veroorzaakt geen pijn; zij verloopt stil. Pijn treedt meestal pas op bij een breuk. Daarom wordt bij risicopersonen beoordeling aanbevolen zonder klachten af te wachten.
Ik heb een breuk gehad — komt er een tweede?
Een doorgemaakte breuk verhoogt het risico op een tweede duidelijk. Daarom zijn naast de behandeling van de breuk het beoordelen van de botgezondheid en het verlagen van het valrisico belangrijk.
Zijn calcium en vitamine D voldoende?
Zij maken deel uit van de behandeling maar volstaan bij de meesten niet op zichzelf. Bij geschikte personen komt een botbeschermende medicamenteuze behandeling in aanmerking; keuze en duur bepaalt de betrokken arts.
Welke oefeningen moet ik doen?
Aanbevolen worden belaste (gewichtdragende) beweging en evenwichtstraining; wandelen, gecontroleerde krachttraining en balansoefeningen zijn voorbeelden. Bij wervelinzakkingen worden vooroverbuigen en rompdraaiingen zorgvuldig gepland.
Moet een heupbreuk altijd worden geopereerd?
Bij de grote meerderheid van de heupbreuken is het doel vroeg opstaan, wat doorgaans met operatieve fixatie wordt bereikt. In de beslissing wegen het breuktype, de botkwaliteit en de algemene gezondheid samen mee.
Geneest een wervelinzakkingsbreuk zonder operatie?
Een aanzienlijk deel van deze breuken wordt zonder operatie behandeld — met pijncontrole, geleidelijke mobilisatie en zo nodig een korset. Bij hardnekkige pijn of neurologische verschijnselen worden andere mogelijkheden bekeken.
Wetenschappelijk werk
Assoc. Prof. Dr. Bertan Cengiz heeft wetenschappelijk werk gepubliceerd in nationale en internationale peer-reviewed tijdschriften op het gebied van traumachirurgie en fractuurbehandeling en aanverwante gebieden. De publicatielijst en verifieerbare bronnen vindt u op de pagina Publicaties.
Gerelateerde pagina’s
- Trauma- en fractuurbehandeling
- Hernia in de onderrug (lumbale hernia)
- Wervelkanaalstenose (vernauwing van het wervelkanaal)
- Heupartrose (coxartrose)
- Wervelkolomaandoeningen en scoliose
De informatie op deze pagina is bedoeld als algemene voorlichting en vervangt geen persoonlijk medisch onderzoek. Voor diagnose en behandeling is de klinische beoordeling van de arts noodzakelijk. Resultaten van behandelingen en ingrepen kunnen per persoon verschillen; op deze pagina wordt geen toezegging gedaan over een bepaald resultaat of tijdsbestek.