Hernia in de onderrug (lumbale hernia)
Een lumbale hernia ontstaat wanneer de buitenste vezelring van een tussenwervelschijf slijt en de gelei-achtige kern naar buiten treedt en daarbij meestal een zenuwwortel bekneld. Typisch is pijn die naar het been uitstraalt (ischias). Een belangrijk gegeven: de grote meerderheid van de hernia’s geneest zonder operatie.
Wat is een tussenwervelschijf en wat gebeurt er?
De tussenwervelschijven zijn kussens die de belasting verdelen en beweging mogelijk maken. Aan de buitenzijde ligt een vezelring (anulus), binnenin een gelei-achtige kern (nucleus). Met de leeftijd en herhaalde belasting ontstaat slijtage in de buitenste ring; de kern kan door die zwakke plek naar buiten treden en op het wervelkanaal of de uittredeplaats van de zenuwwortel drukken.
De oorzaak van de pijn is niet alleen mechanische druk; ook de chemische ontstekingsreactie rond het uitgetreden materiaal prikkelt de zenuwwortel. Dat verklaart waarom klachten met medicatie en tijd kunnen afnemen.
Klachten
- Pijn die vanuit de rug via de bil naar het been uitstraalt (ischias) — meestal eenzijdig
- Toename bij hoesten, niezen en persen
- Verergering bij lang zitten en vooroverbuigen
- Doofheid of tintelingen in been of voet
- Zwakte bij het optillen van de voet of de grote teen
- Bij sommigen overheerst de beenpijn boven de rugpijn
Het gebied waarheen de pijn uitstraalt geeft aanwijzingen over welke zenuwwortel is aangedaan; beschrijf daarom zo precies mogelijk waarheen uw klachten trekken.
Diagnostiek
- Anamnese: begin van de pijn, uitstralingsgebied, verergerende en verlichtende factoren, doofheid en zwakte, blaas- en darmklachten.
- Neurologisch onderzoek: spierkracht, reflexen, gevoel en de proef van Lasègue.
- Röntgenfoto: toont de tussenwervelschijf niet; dient om de stand, wervelverschuiving en de benige structuren te beoordelen.
- MRI: de belangrijkste methode om tussenwervelschijf, zenuwwortel en wervelkanaal in beeld te brengen.
Belangrijk: een uitpuiling van de tussenwervelschijf wordt op de MRI gevonden bij een aanzienlijk deel van de mensen zonder enige klacht, en dat aandeel stijgt met de leeftijd. Een MRI-bevinding bepaalt dus niet op zichzelf de behandeling — klachten, onderzoeksbevindingen en beeldvorming worden samen beoordeeld.
Behandeling
Niet-operatieve behandeling (eerste keuze)
Zijn er geen alarmsignalen en geen toenemende zwakte, dan staat de niet-operatieve behandeling voorop. Bij de grote meerderheid nemen de klachten binnen weken duidelijk af.
- Actief blijven: bedrust wordt niet aanbevolen; bewegen in het dagelijks leven naar wat verdragen wordt versnelt het herstel.
- Pijnbehandeling — keuze en duur van de medicatie bepaalt uw arts
- Fysiotherapie en een oefenprogramma voor de rompspieren
- Herzien van het dagelijks leven en de werkplek
- In geselecteerde gevallen epidurale injectiebehandelingen
Bijbehorend artikel: De eerste 48 uur bij rugpijn: wat wel en wat niet te doen
Operatieve behandeling
Een operatie komt in de volgende situaties in aanmerking:
- Toenemende of duidelijke spierzwakte
- Beenpijn die het dagelijks leven beperkt en ondanks een voldoende lange niet-operatieve behandeling aanhoudt
- Caudasyndroom — vraagt om een spoedoperatie (zie de waarschuwingen hieronder)
Meestal wordt het deel van de tussenwervelschijf dat op de zenuwwortel drukt verwijderd (microdiscectomie). In de beslissing wegen de duur en ernst van de klachten, de neurologische bevindingen, de overeenkomst tussen MRI en onderzoek en de dagelijkse eisen mee.
Uw rug beschermen
- Buig bij tillen door de knieën, houd de last dicht bij het lichaam en draai niet tijdens het tillen
- Zit niet lang in dezelfde houding; sta elke 30–45 minuten op en beweeg
- Versterk regelmatig de romp- en heupspieren
- Let op uw gewicht; overgewicht verhoogt de belasting van de rug
- Stoppen met roken heeft een gunstig effect op de voeding van de tussenwervelschijf
Wanneer moet u zich laten beoordelen?
- Als pijn die naar het been uitstraalt al enkele weken bestaat
- Als doofheid of tintelingen zich uitbreiden
- Als u de voet moeilijk kunt optillen of met uw schoen blijft haken
- Als de pijn u ’s nachts uit de slaap houdt
- Als de klachten ondanks medicatie en fysiotherapie toenemen
Wanneer u zonder uitstel medische hulp moet zoeken
- Verlies van blaas- of darmcontrole of niet kunnen plassen
- Doofheid rond de anus en de binnenzijde van de dijen (caudasyndroom) — kan een spoedoperatie vereisen
- Zwakte die tegelijk in beide benen ontstaat
- Snel toenemende klapvoet of duidelijk krachtverlies
- Nachtelijke pijn samen met koorts, gewichtsverlies of kanker in de voorgeschiedenis
- Hevige rugpijn na een letsel
Deze verschijnselen vereisen een spoedbeoordeling. Buiten kantooruren gaat u naar de dichtstbijzijnde spoedeisende hulp.
Veelgestelde vragen
Kan een hernia zonder operatie genezen?
Ja; bij de grote meerderheid nemen de klachten zonder operatie af. Het uitgetreden materiaal kan in de loop van de tijd krimpen en de ontstekingsreactie neemt af. Een operatie komt in aanmerking bij toenemende zwakte, bij het caudasyndroom of bij hardnekkige pijn die niet reageert op een voldoende lange behandeling.
Op de MRI is een hernia te zien — moet ik geopereerd worden?
Nee — een MRI-bevinding is op zichzelf geen reden voor een operatie. Uitpuilingen komen ook bij klachtenvrije mensen vaak voor. De beslissing berust op de onderzoeksbevindingen, de ernst en duur van de klachten en de vraag of de beeldvorming daarbij past.
Is bedrust nodig?
Langdurige bedrust wordt niet aanbevolen; die vermindert de spierkracht en vertraagt het herstel. In de eerste dagen wordt aanbevolen zo actief te blijven als de pijn toelaat en geleidelijk terug te keren naar de dagelijkse bezigheden.
Kan een hernia na de operatie terugkomen?
Een nieuwe hernia op dezelfde hoogte is mogelijk; hoe vaak dat gebeurt verschilt per persoon. Om het risico te verlagen worden gewichtsbeheersing, versterking van de rompspieren, een juiste tiltechniek en stoppen met roken aanbevolen.
Blijft de doofheid in mijn been bestaan?
Het herstel hangt af van de duur en ernst van de zenuwbeknelling. Bij de meesten neemt zij met behandeling af; na langdurige en sterke beknelling kan het herstel trager verlopen. Is er zwakte, dan mag de beoordeling niet worden uitgesteld.
Mag ik sporten?
In de acute fase worden bewegingen die de pijn versterken vermeden; activiteiten zoals wandelen en zwemmen worden echter meestal vroeg aanbevolen. De terugkeer naar krachttraining wordt geleidelijk gepland en de techniek is van belang.
Wetenschappelijk werk
Assoc. Prof. Dr. Bertan Cengiz heeft wetenschappelijk werk gepubliceerd in nationale en internationale peer-reviewed tijdschriften op het gebied van wervelkolomchirurgie en degeneratieve wervelkolomaandoeningen en aanverwante gebieden. De publicatielijst en verifieerbare bronnen vindt u op de pagina Publicaties.
Gerelateerde pagina’s
- Wervelkolomaandoeningen en scoliose
- Wervelkanaalstenose (nauw kanaal)
- Nekhernia (cervicale hernia)
- Scoliose (verkromming van de wervelkolom)
- De eerste 48 uur bij rugpijn: wat wel en wat niet doen
De informatie op deze pagina is bedoeld als algemene voorlichting en vervangt geen persoonlijk medisch onderzoek. Voor diagnose en behandeling is de klinische beoordeling van de arts noodzakelijk. Resultaten van behandelingen en ingrepen kunnen per persoon verschillen; op deze pagina wordt geen toezegging gedaan over een bepaald resultaat of tijdsbestek.