Wervelkanaalstenose (vernauwing van het wervelkanaal)
Wervelkanaalstenose is een vernauwing van het kanaal waardoor ruggenmerg en zenuwwortels lopen. Zij komt het vaakst voor in de onderrug en is meestal het gevolg van slijtage die met de leeftijd ontstaat. Het typische beeld is dit: beenklachten die toenemen bij het lopen en afnemen bij zitten of vooroverbuigen.
Waarom vernauwt het kanaal?
De structuren rond het wervelkanaal veranderen met de tijd: de tussenwervelschijven verliezen hoogte en puilen uit, de facetgewrichten worden groter en het band aan de achterwand van het kanaal (ligamentum flavum) verdikt. De som van deze veranderingen vernauwt het kanaal en de openingen waar de zenuwwortels uittreden.
Omdat de vernauwing meestal langzaam ontstaat, beginnen ook de klachten sluipend. Bij sommigen komt een wervelverschuiving (spondylolisthesis) erbij; dat kan het behandelplan veranderen.
De typische klacht: neurogene claudicatio
Het kenmerkende verschijnsel is een beenklacht die toeneemt met de loopafstand. Men moet na een bepaalde afstand stoppen en voelt binnen enkele minuten verlichting bij vooroverbuigen of gaan zitten. Dat komt doordat vooroverbuigen het kanaal iets verwijdt.
- Zwaar gevoel, branden, doofheid en zwaktegevoel in de benen
- Verlichting bij het duwen van een winkelwagen of bij fietsen (voorovergebogen houding)
- Bergop lopen gaat gemakkelijker dan bergaf
- Toename van de klachten bij lang staan
- Rugpijn staat vaak meer op de achtergrond dan de beenklachten
Dit beeld kan worden verward met klachten door vaatvernauwing (vasculaire claudicatio). Een belangrijke aanwijzing bij het onderscheid: bij de vasculaire vorm is stilstaan voldoende, bij wervelkanaalstenose is meestal zitten of vooroverbuigen nodig. Pulsonderzoek en zo nodig vaatonderzoek maken het onderscheid duidelijk.
Diagnostiek
- Anamnese: loopafstand, houding die verlichting geeft, doofheid en zwakte, blaas- en darmklachten.
- Neurologisch onderzoek: spierkracht, reflexen, gevoel en looppatroon.
- Staande röntgenfoto: voor stand, wervelverschuiving en functieopnamen.
- MRI: de belangrijkste methode om plaats en mate van de vernauwing te tonen.
- Vaatonderzoek: wanneer het beeld door vaatvernauwing veroorzaakt kan zijn.
Behandeling
Niet-operatieve behandeling
Beperken de klachten het dagelijks leven niet ernstig en zijn er geen voortschrijdende neurologische verschijnselen, dan staat de niet-operatieve behandeling voorop. Het doel is de loopafstand te vergroten en de pijn hanteerbaar te maken.
- Een oefenprogramma voor romp- en heupspieren met nadruk op buigoefeningen
- Een loopplan met pauzes dat de afstand geleidelijk vergroot
- Fietsen en oefeningen in het water — dankzij de voorovergebogen houding meestal goed verdragen
- Gewichtsbeheersing
- Pijnbehandeling; in geselecteerde gevallen epidurale injecties
Injecties kunnen bij sommigen de klachten verminderen en het starten van een oefenprogramma vergemakkelijken; het effect verschilt per persoon en wordt niet als blijvende oplossing gepresenteerd.
Operatieve behandeling
Een operatie komt in aanmerking wanneer de loopafstand ondanks een voldoende lange niet-operatieve behandeling duidelijk korter is geworden, het dagelijks leven ernstig beperkt is of er voortschrijdend neurologisch verlies bestaat.
- Decompressie: het verwijderen van de structuren die de vernauwing veroorzaken om de zenuwen te ontlasten.
- Decompressie met vastzetten: kan in aanmerking komen bij wervelverschuiving, instabiliteit of een standsafwijking.
Leeftijd alleen bepaalt de beslissing niet; bijkomende aandoeningen, botkwaliteit, stand en de verwachtingen worden samen beoordeeld. De verbetering van de beenklachten is doorgaans beter voorspelbaar dan die van de rugpijn; die verwachting wordt vóór de operatie open besproken. Voor geen enkele behandeling wordt een toezegging gedaan over resultaat of tijdsbestek.
Tips voor het dagelijks leven
- Loop niet in één keer maar met pauzes; vergroot de afstand over weken
- Moet u lang staan, zet dan één voet op een laag opstapje
- Buig bij tillen door de knieën en houd de last dicht bij het lichaam
- Train romp- en heupspieren regelmatig
- Gewichtsbeheersing beïnvloedt de ernst van de klachten rechtstreeks
Wanneer moet u zich laten beoordelen?
- Als uw loopafstand steeds korter wordt
- Als doofheid of zwakte in de benen is begonnen
- Als uw klachten afnemen bij vooroverbuigen en toenemen bij rechtop staan
- Als u evenwichtsproblemen heeft of vaak valt
- Als de klachten ondanks bewegen en pijnbehandeling toenemen
Wanneer u zonder uitstel medische hulp moet zoeken
- Verlies van blaas- of darmcontrole of niet kunnen plassen
- Doofheid rond de anus en de binnenzijde van de dijen (caudasyndroom) — kan een spoedoperatie vereisen
- Zwakte die tegelijk in beide benen ontstaat
- Snel toenemende klapvoet of duidelijk krachtverlies
- Nachtelijke pijn samen met koorts, gewichtsverlies of kanker in de voorgeschiedenis
Deze verschijnselen vereisen een spoedbeoordeling. Buiten kantooruren gaat u naar de dichtstbijzijnde spoedeisende hulp.
Veelgestelde vragen
Wordt wervelkanaalstenose erger?
Omdat zij door slijtage ontstaat, kan zij met de tijd veranderen; zij schrijdt echter niet bij iedereen even snel voort. Bij sommigen blijven de klachten jarenlang gelijk. Controle wordt daarom aanbevolen en de loopafstand wordt gevolgd.
Is lopen schadelijk?
Nee, integendeel: lopen maakt deel uit van het programma. Belangrijk is met pauzes te lopen in plaats van in één keer te forceren, en de afstand geleidelijk te vergroten. Fietsen en oefeningen in het water worden door de voorovergebogen houding meestal goed verdragen.
Word ik verlamd als ik niet geopereerd word?
Het gebruikelijke beloop eindigt niet in verlamming; de klachten beperken meestal de loopafstand. Verschijnselen van het caudasyndroom of snel toenemende zwakte zijn echter spoedeisend en vragen om onmiddellijke beoordeling.
Is een injectie een blijvende oplossing?
Nee. Een injectie kan de klachten verminderen en het starten van een oefenprogramma vergemakkelijken; hoe lang het effect duurt verschilt per persoon. Zij wordt niet als blijvende oplossing op zichzelf gepresenteerd.
Verdwijnt mijn rugpijn na de operatie volledig?
Het eerste doel van de operatie is de zenuwen te ontlasten en de beenklachten te verminderen. De verandering van de rugpijn is minder goed voorspelbaar. Verwachtingen worden vooraf uitgebreid besproken en de resultaten verschillen per persoon.
Ik ben ouder — kan ik geopereerd worden?
De beslissing berust niet op leeftijd maar op de algemene gezondheid, bijkomende aandoeningen, botkwaliteit en de mate waarin de klachten het dagelijks leven beperken. Voor sommigen is een niet-operatief programma passender.
Wetenschappelijk werk
Assoc. Prof. Dr. Bertan Cengiz heeft wetenschappelijk werk gepubliceerd in nationale en internationale peer-reviewed tijdschriften op het gebied van wervelkolomchirurgie en degeneratieve wervelkolomaandoeningen en aanverwante gebieden. De publicatielijst en verifieerbare bronnen vindt u op de pagina Publicaties.
Gerelateerde pagina’s
- Wervelkolomaandoeningen en scoliose
- Hernia in de onderrug (lumbale hernia)
- Nekhernia (cervicale hernia)
- Osteoporotische fracturen
- De eerste 48 uur bij rugpijn: wat wel en wat niet doen
De informatie op deze pagina is bedoeld als algemene voorlichting en vervangt geen persoonlijk medisch onderzoek. Voor diagnose en behandeling is de klinische beoordeling van de arts noodzakelijk. Resultaten van behandelingen en ingrepen kunnen per persoon verschillen; op deze pagina wordt geen toezegging gedaan over een bepaald resultaat of tijdsbestek.