Wat gebeurt er in het gewricht?

Gezond kraakbeen laat de gewrichtsvlakken vrijwel wrijvingsloos glijden. Bij artrose wordt dit weefsel dunner, wordt het oppervlak onregelmatig en neemt het draagvermogen af. Als reactie kunnen aan de randen benige uitsteeksels (osteofyten) ontstaan, kan het gewrichtsslijmvlies af en toe ontsteken en vocht vormen, en verzwakt de bovenbeenspier.

Een belangrijk punt: de mate van artrose op de röntgenfoto komt niet altijd overeen met de ernst van de pijn. Sommige mensen met een vergevorderd röntgenbeeld hebben weinig klachten, terwijl anderen met een gering beeld duidelijke pijn hebben. De behandeling wordt daarom gepland op basis van klachten en functie, niet op basis van de foto.

Klachten

• Kniepijn die toeneemt bij belasting en afneemt in rust
• Ochtendstijfheid — meestal korter dan een half uur
• Moeite met traplopen en hurken
• Pijn en stijfheid bij de eerste stappen na lang zitten
• Zwelling, warmte en af en toe vochtophoping in de knie
• In latere stadia een standsafwijking van de knie (naar binnen of naar buiten) en een kortere loopafstand

Risicofactoren

• Gewicht: verhoogt de belasting van de knie rechtstreeks en is de meest beïnvloedbare factor.
• Leeftijd en erfelijke aanleg
• Eerder meniscus- of bandletsel, breuken die tot in het gewricht doorlopen
• Zwakte van de spieren rond de knie, vooral de quadriceps
• Standsafwijkingen (varus/valgus)
• Werk met zwaar, herhaald hurken en knielen

Diagnostiek

1. Anamnese en onderzoek: aard van de pijn, bewegingsomvang, beenas, gewrichtsvocht, spierkracht en looppatroon.
2. Staande röntgenfoto: zegt meer dan een liggende opname, omdat de gewrichtsspleet onder belasting wordt getoond.
3. MRI: niet standaard nodig; wordt aangevraagd bij een bijkomende vraag zoals een meniscus- of kraakbeenletsel of slotklachten.

Behandeling

De basis: bewegen en gewichtsbeheersing

De basis van de behandeling is spierversterking en regelmatig bewegen. Versterking van de quadriceps verlaagt de gewrichtsbelasting en kan de pijn duidelijk beïnvloeden. Gewrichtsvriendelijke activiteiten zoals wandelen, fietsen en zwemmen worden aanbevolen; volledige inactiviteit verslechtert de gewrichtsgezondheid.

Gewichtsverlies behoort tot de maatregelen met het best aangetoonde effect op pijn en functie; zelfs een kleine afname verlaagt de kniebelasting duidelijk.

Ondersteunende behandelingen

• Pijnbehandeling — keuze en duur van de medicatie bepaalt uw arts
• Fysiotherapie en oefeningen voor de bewegingsomvang
• Passend schoeisel en zo nodig een stok (aan de andere zijde gebruikt) of een kniebrace
• In geselecteerde gevallen injectiebehandelingen in het gewricht

Operatieve mogelijkheden

Een operatie komt in aanmerking wanneer het dagelijks leven duidelijk beperkt is, er nachtelijke pijn bestaat en de niet-operatieve behandeling onvoldoende aanslaat.

• Prothese (artroplastiek): het vervangen van de beschadigde gewrichtsvlakken door kunstoppervlakken. De hele knie of alleen het aangedane compartiment (halve prothese) kan worden behandeld. Zie: Prothesechirurgie.
• Corrigerende osteotomie: kan worden ingezet bij jongere patiënten met een standsafwijking en artrose die tot één compartiment beperkt is, om de belasting naar de gezonde zijde te verplaatsen.

Arthroscopie is geen behandeling van artrose. Bij gevorderde artrose geeft zij niet het verwachte voordeel; zij komt hooguit in aanmerking bij een mechanisch probleem met slotklachten.

Wat helpt in het dagelijks leven?

• Regelmatig bewegen binnen de pijngrens — de gedachte „als het pijn doet, gebruik ik het maar helemaal niet” maakt het erger
• Niet lang in dezelfde houding blijven; elk uur opstaan en enkele stappen zetten
• Hurk- en knielwerk beperken; een hoge, stabiele stoel kiezen
• Waar mogelijk een helling of lift gebruiken in plaats van de trap
• Gewichtsbeheersing en een regelmatig slaapritme

Wanneer moet u zich laten beoordelen?

• Als de pijn u ’s nachts uit de slaap houdt
• Als uw loopafstand duidelijk korter is geworden
• Bij terugkerende zwelling en vochtophoping in de knie
• Als er een zichtbare standsafwijking is ontstaan
• Als de klachten ondanks bewegen en pijnbehandeling aanhouden

Wanneer u zonder uitstel medische hulp moet zoeken

• Roodheid, warmte en hevige pijn in de knie samen met koorts (dit kan wijzen op een gewrichtsinfectie)
• Plotselinge hevige pijn waardoor belasten onmogelijk is
• Zichtbare standsafwijking na een letsel
• Eenzijdige pijn, zwelling en drukpijn in de kuit

Deze verschijnselen vereisen een spoedbeoordeling. Buiten kantooruren gaat u naar de dichtstbijzijnde spoedeisende hulp.

Veelgestelde vragen

Is artrose omkeerbaar?

Dunner geworden kraakbeen met de huidige methoden in de oude toestand terugbrengen is niet mogelijk. Dat betekent echter niet dat „er niets te doen is”: spierversterking, gewichtsbeheersing en pijnbehandeling kunnen de klachten duidelijk verminderen en het beloop vertragen.

Is wandelen schadelijk voor mijn knie?

Nee, integendeel: regelmatig wandelen binnen de pijngrens wordt aanbevolen. Inactiviteit leidt tot spierverlies en gewrichtsstijfheid, wat de klachten verergert. Belastend zijn langdurig hurken, knielen en schokkende activiteiten.

Moet ik met een prothese „wachten tot ik ouder ben”?

De beslissing berust niet alleen op leeftijd; hoezeer de pijn het dagelijks leven beperkt, nachtelijke pijn, loopafstand en de reactie op niet-operatieve behandeling worden samen beoordeeld. Het doel is niet te vroeg en niet te laat te opereren; dat wordt met onderzoek en beeldvorming ingeschat.

Werken injecties in het gewricht?

Bij geselecteerde patiënten kunnen zij de klachten verminderen; zij bouwen echter geen kraakbeen op en het effect verschilt per persoon. Welke behandeling voor u passend is, beoordeelt uw arts aan de hand van het klinische beeld.

Zijn supplementen zoals glucosamine nuttig?

Het bewijs voor deze producten wordt betwist en de resultaten zijn niet eenduidig. Overweegt u het gebruik, bespreek dan met uw arts of er wisselwerkingen met uw huidige medicatie zijn.

Moet ik een kniebrace dragen?

Een brace kan bij sommige mensen steun en zekerheid geven. Zij vervangt echter spierversterking niet, en voortdurend dragen kan de spieractiviteit verminderen. Keuze en type moeten individueel worden bepaald.

Wetenschappelijk werk

Assoc. Prof. Dr. Bertan Cengiz heeft wetenschappelijk werk gepubliceerd in nationale en internationale peer-reviewed tijdschriften op het gebied van knieprothesechirurgie en degeneratieve gewrichtsaandoeningen en aanverwante gebieden. De publicatielijst en verifieerbare bronnen vindt u op de pagina Publicaties.

Gerelateerde pagina’s

• Prothesechirurgie (knie-, heup- en schouderprothese)
• Knieartroscopie
• Meniscusscheur
• Nazorg en oefeningen na een knieprothese
• Knie- en heupproblemen

---

De informatie op deze pagina is bedoeld als algemene voorlichting en vervangt geen persoonlijk medisch onderzoek. Voor diagnose en behandeling is de klinische beoordeling van de arts noodzakelijk. Resultaten van behandelingen en ingrepen kunnen per persoon verschillen; op deze pagina wordt geen toezegging gedaan over een bepaald resultaat of tijdsbestek.

Laatst bijgewerkt: 8 August 2026